Blog
Handhaving schijnzelfstandigheid sinds 1 januari 2025
Het handhavingsmoratorium is opgeheven. Een overzicht van de stand van zaken en wat opdrachtgevers kunnen verwachten.
Gecontroleerd aan de hand van officiële bronnen (Rijksoverheid, Belastingdienst, rechtspraak.nl). Dit is voorlichting, geen juridisch advies.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid. Voor veel opdrachtgevers roept dat vragen op: wat betekent handhaven precies, hoe streng is het, en wat is de kans op een controle? Dit artikel geeft de stand van zaken per medio 2026 en helpt u inschatten waar u staat.
Van moratorium naar actieve handhaving
Jarenlang gold een handhavingsmoratorium. De Belastingdienst kon in die periode alleen optreden bij kwaadwillendheid of wanneer een eerder gegeven aanwijzing niet werd opgevolgd. Dat maakte het risico voor opdrachtgevers in de praktijk beperkt en verklaart waarom veel bedrijven hun werkwijze nooit hebben aangepast.
Per 1 januari 2025 is dit moratorium opgeheven. De Belastingdienst kan sindsdien weer in de volle breedte beoordelen of een arbeidsrelatie in werkelijkheid een dienstbetrekking is. Dat betekent niet dat de regels strenger zijn geworden, maar wel dat een norm die altijd al bestond nu weer wordt toegepast. Het risico dat jarenlang op de achtergrond bleef, is daarmee weer actueel.
De zachte landing van 2025
De overgang is niet abrupt vormgegeven. Voor 2025 gold een overgangsregime, ook wel de soft landing genoemd. Opdrachtgevers en opdrachtnemers die konden aantonen dat zij stappen zetten om schijnzelfstandigheid tegen te gaan, kregen de ruimte om hun werkwijze aan te passen. In dat eerste jaar legde de Belastingdienst geen vergrijpboetes op enkel vanwege het bestaan van schijnzelfstandigheid.
Correcties en naheffingen bleven in 2025 wel mogelijk. De soft landing betrof dus specifiek de boetes, niet de onderliggende verplichting om loonheffingen af te dragen wanneer er feitelijk sprake was van een dienstbetrekking. Het overgangsjaar was bedoeld als ademruimte, niet als vrijstelling.
Boetes vanaf 2026
Die coulance is inmiddels afgelopen. Vanaf 2026 kan de Belastingdienst naast naheffingen ook vergrijpboetes opleggen. Afhankelijk van de verwijtbaarheid kan een boete oplopen tot 25, 50 of 100 procent van het nageheven bedrag. De hoogte hangt af van de vraag of sprake is van grove schuld of van opzet. Voor opdrachtgevers die niets hebben gedaan om hun inhuur te toetsen, is het risico daarmee wezenlijk toegenomen. Wie kan laten zien dat hij zorgvuldig heeft gehandeld, staat aanmerkelijk sterker in de discussie over verwijtbaarheid.
Hoe verloopt een controle in de praktijk
Handhaving begint vaak met een bedrijfsbezoek of een boekenonderzoek. De Belastingdienst kijkt daarbij niet naar de tekst van de overeenkomst alleen, maar vooral naar de feitelijke uitvoering. Inspecteurs stellen vragen over aansturing, werktijden, vervanging, beloning en de mate waarin de zzp'er is ingebed in de organisatie.
Vaak worden ook medewerkers of de betrokken zelfstandige zelf bevraagd. Zo ontstaat een beeld van de werkelijke gang van zaken, los van wat er op papier is afgesproken. Kan de opdrachtgever niet onderbouwen dat er sprake is van echt ondernemerschap, dan volgt een correctie op de loonheffingen. Een goed opgebouwd dossier maakt hier het verschil, omdat u dan per punt kunt uitleggen waarom er geen dienstbetrekking is.
Wat u kunt doen om risico te beperken
- Breng in kaart welke zzp'ers u inhuurt en onder welke voorwaarden.
- Beoordeel per relatie of de feitelijke werkwijze past bij echt ondernemerschap.
- Documenteer uw afwegingen, zodat u bij een controle kunt laten zien dat u het risico serieus heeft getoetst.
- Pas werkwijzen aan of stap over naar loondienst waar het risico te groot is.
- Herhaal deze toets periodiek, want arbeidsrelaties veranderen in de loop van de tijd.
De sleutel is aantoonbare zorgvuldigheid. Ook als een relatie achteraf onjuist blijkt, weegt het mee dat u het risico serieus heeft beoordeeld en gedocumenteerd.
Wat handhaving niet betekent
Het is goed om een veelgehoord misverstand weg te nemen. Handhaving betekent niet dat het inhuren van zzp'ers verboden is of dat elke zelfstandige nu een werknemer wordt. Echte zelfstandigen kunnen gewoon worden ingehuurd. Het toezicht richt zich uitsluitend op situaties waarin de arbeidsrelatie in werkelijkheid een dienstbetrekking is, ongeacht wat partijen zijn overeengekomen.
Er is ook geen sprake van een generieke controle van alle bedrijven tegelijk. De Belastingdienst werkt risicogericht en zal vooral kijken naar sectoren en situaties waarin schijnzelfstandigheid vaker voorkomt. Dat neemt niet weg dat iedere opdrachtgever verantwoordelijk blijft voor een juiste behandeling van de eigen inhuur. Wachten tot u aan de beurt bent, is geen verstandige strategie.
Bronnen
Disclaimer. Dit artikel is algemene voorlichting en geen juridisch of fiscaal advies. WetDBA Scan aanvaardt geen aansprakelijkheid voor beslissingen op basis van deze informatie. Raadpleeg bij twijfel een jurist of belastingadviseur.