Naheffing en boetes bij schijnzelfstandigheid

Schijnzelfstandigheid kan een opdrachtgever flink geld kosten. Als de Belastingdienst een arbeidsrelatie herkwalificeert als dienstbetrekking, volgt een correctie op de loonheffingen en mogelijk een boete. Voor MKB-opdrachtgevers kan zo'n correctie fors oplopen, zeker als er meerdere zelfstandigen bij betrokken zijn. Dit artikel geeft een overzicht van de financiele gevolgen, de termijnen en de risico's, zodat u weet wat er op het spel staat.

De naheffing loonheffingen

Wordt een zzp'er achteraf als werknemer aangemerkt, dan had de opdrachtgever loonheffingen moeten inhouden en afdragen. De Belastingdienst kan deze alsnog naheffen bij de opdrachtgever. Het gaat dan om loonbelasting en premies die over de betaalde vergoedingen berekend worden. Omdat de opdrachtgever deze bedragen doorgaans niet meer op de werkende kan verhalen, komt de naheffing in de praktijk voor rekening van de opdrachtgever. Dat maakt de rekening al snel fors, zeker bij meerdere opdrachtnemers of over meerdere jaren. Een enkele relatie kan nog te overzien zijn, maar bij een grotere flexibele schil loopt het bedrag hard op.

Vergrijpboetes vanaf 2026

Boven op de naheffing kan sinds 2026 een vergrijpboete komen. Deze boete is gekoppeld aan de mate van verwijtbaarheid. Afhankelijk van de situatie kan de boete 25, 50 of 100 procent van het nageheven bedrag bedragen. Een hoger percentage hoort bij zwaardere verwijtbaarheid, zoals grove schuld of opzet. In 2025 gold nog een overgangsjaar waarin dergelijke vergrijpboetes voor het enkele feit van schijnzelfstandigheid achterwege bleven, maar die coulance is voorbij.

Over welke periode kan worden nageheven

De Belastingdienst kan in beginsel over meerdere jaren terug corrigeren. Voor naheffingen gelden wettelijke termijnen die zich over meerdere jaren kunnen uitstrekken. Hoe langer een onjuiste situatie heeft voortgeduurd, hoe groter het bedrag waarover kan worden nageheven.

Dat maakt schijnzelfstandigheid een risico dat met de tijd groeit. Een relatie die al jaren op dezelfde manier loopt, kan een aanzienlijke naheffing opleveren zodra die als dienstbetrekking wordt aangemerkt. Dit onderstreept het belang van tijdig ingrijpen: elk jaar dat een onjuiste situatie voortduurt, vergroot de mogelijke schade en maakt corrigeren duurder.

Naheffing, boete en rente samen

De kosten blijven vaak niet beperkt tot de naheffing en een eventuele boete. Ook belastingrente kan in rekening worden gebracht over de periode dat te weinig is afgedragen. Het totaalbedrag kan daardoor fors hoger uitvallen dan de kale loonheffingen. Bij het inschatten van uw risico is het verstandig om deze componenten samen te bekijken en niet alleen naar het meest zichtbare bedrag te kijken.

Wie draait op voor de kosten

De loonheffingen worden nageheven bij de opdrachtgever als inhoudingsplichtige. Omdat het verhalen van deze bedragen op de werkende in de praktijk vaak niet lukt, blijft de rekening doorgaans bij de opdrachtgever liggen. Daar komt bij dat een correctie ook gevolgen kan hebben voor de betrokken werkende en voor de administratie van beide partijen. De financiele last en de administratieve rompslomp liggen dus overwegend bij de opdrachtgever, wat het belang van preventie extra groot maakt.

Zo beperkt u de risico's

• Toets iedere inhuur vooraf aan de gezichtspunten voor werknemerschap.
• Bouw per opdracht een dossier op waarmee u ondernemerschap kunt onderbouwen.
• Grijp snel in bij twijfelgevallen, want elk extra jaar vergroot de mogelijke naheffing.
• Laat risicovolle constructies beoordelen door een belastingadviseur.

Verwijtbaarheid en de hoogte van de boete

De hoogte van een eventuele boete hangt sterk af van uw handelen. Kunt u laten zien dat u de arbeidsrelatie zorgvuldig heeft beoordeeld en gedocumenteerd, dan is de kans op een hoge boete kleiner. Ontbreekt elke onderbouwing en had u redelijkerwijs kunnen weten dat er sprake was van een dienstbetrekking, dan ligt een hoger percentage voor de hand. De vraag of sprake is van grove schuld of opzet is daarbij bepalend.

Dit maakt preventie dubbel waardevol. Een goed dossier verkleint niet alleen de kans dat een relatie als dienstbetrekking wordt aangemerkt, maar dempt ook de boete als het toch misgaat. Investeren in een zorgvuldige beoordeling vooraf is vrijwel altijd goedkoper dan de gevolgen achteraf dragen. Zeker nu de soft landing voorbij is, weegt die zorgvuldigheid zwaarder dan in voorgaande jaren.

Bronnen

• Belastingdienst: loonheffingen en werken met zzp'ers
• Rijksoverheid: handhaving schijnzelfstandigheid

Disclaimer. Dit artikel is algemene voorlichting en geen juridisch of fiscaal advies. WetDBA Scan aanvaardt geen aansprakelijkheid voor beslissingen op basis van deze informatie. Raadpleeg bij twijfel een jurist of belastingadviseur.