Wet DBA in 2026: wat verandert er en wat moet u nu doen

De inhuur van zzp'ers staat sinds begin 2025 onder verscherpt toezicht. Het handhavingsmoratorium, de periode waarin de Belastingdienst niet actief handhaafde op schijnzelfstandigheid, is per 1 januari 2025 opgeheven. In 2025 gold nog een overgangsjaar zonder boetes, maar vanaf 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen. Voor MKB-opdrachtgevers en hun accountants is dit een omslagpunt. Dit artikel zet op een rij wat er precies verandert en welke stappen u nu concreet moet zetten.

Wat is er sinds 1 januari 2025 veranderd

Tot en met 2024 handhaafde de Belastingdienst schijnzelfstandigheid alleen in uitzonderlijke gevallen, zoals kwaadwillendheid of het niet opvolgen van een eerdere aanwijzing. Die terughoudendheid is losgelaten. Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst weer volledig op de vraag of een zzp'er in werkelijkheid een werknemer is.

Belangrijk om te benadrukken: de wettelijke norm zelf is niet gewijzigd. De vraag blijft of er sprake is van een dienstbetrekking in de zin van artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek, met als kernelementen arbeid, loon en gezag. Wat veranderde is niet de meetlat, maar het feit dat de Belastingdienst die meetlat nu weer actief langs elke arbeidsrelatie legt. Opdrachtgevers die jarenlang zonder gevolgen op dezelfde manier werkten, kunnen daardoor plotseling in beeld komen.

2025 als overgangsjaar, boetes vanaf 2026

Om opdrachtgevers de kans te geven hun werkwijze aan te passen, gold 2025 als een zachte landing. In dat jaar kon de Belastingdienst wel naheffingen opleggen, maar geen vergrijpboetes voor het enkele feit van schijnzelfstandigheid. Wie liet zien dat hij stappen zette om schijnzelfstandigheid tegen te gaan, kreeg ruimte om te corrigeren.

Die soft landing is afgelopen. Vanaf 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen, waarbij percentages van 25, 50 of 100 procent van de nageheven bedragen aan de orde kunnen zijn, afhankelijk van de mate van verwijtbaarheid. Naarmate sprake is van grovere schuld of opzet, loopt de boete op. Het is dus niet langer vrijblijvend om uw inhuur op orde te hebben: de financiele gevolgen van stilzitten zijn wezenlijk groter geworden.

Wat betekent dit voor uw organisatie

Iedere opdrachtgever die zzp'ers inhuurt, loopt risico wanneer de feitelijke werkrelatie meer weg heeft van een dienstverband dan van echt ondernemerschap. Het gaat daarbij niet om de papieren afspraak, maar om hoe er in de praktijk wordt gewerkt. De belangrijkste vragen zijn:

• Werkt de zzp'er onder gezag, met aansturing en instructies zoals een werknemer?
• Moet het werk persoonlijk worden verricht, of mag de opdrachtnemer zich vrij laten vervangen?
• Is de beloning vergelijkbaar met die van eigen personeel en loopt de zzp'er echt ondernemersrisico?
• Is de zzp'er ingebed in uw organisatie, bijvoorbeeld met een vast bureau, e-mailadres en rooster?
• Doet de opdrachtnemer werk dat tot uw kernactiviteit behoort en dat anders door personeel zou worden gedaan?

Geen van deze vragen is op zichzelf beslissend. De beoordeling berust altijd op het geheel van de omstandigheden, in onderling verband bezien. Toch geeft een eerlijke blik op deze vragen al snel een indruk van waar de grootste risico's zitten.

Wat u nu concreet moet doen

Wacht niet tot een boekenonderzoek. Begin met een inventarisatie van alle lopende opdrachten met zzp'ers en beoordeel per relatie hoe er feitelijk wordt gewerkt. Werk daarbij van hoog naar laag risico: relaties waarin de opdrachtnemer volledig is ingebed en onder aansturing werkt, verdienen als eerste aandacht.

Leg vervolgens de risicovolle gevallen voor aan een adviseur en pas waar nodig de werkwijze aan of zet de relatie om naar loondienst of een uitzendconstructie. Zorg dat u per opdracht een dossier opbouwt waarmee u kunt onderbouwen dat er geen sprake is van een dienstbetrekking. Zo'n dossier bevat de overeenkomst, bewijs van ondernemerschap en een vastlegging van de feitelijke werkwijze. Het is uw belangrijkste verweer bij een controle. Voor accountants is dit ook het moment om cliënten proactief te wijzen op hun blootstelling, zeker bij bedrijven die structureel met zelfstandigen werken.

Let op: nieuwe wetgeving is nog niet geldend

Er is veel te doen over nieuwe wetgeving, maar het is belangrijk om onderscheid te maken. Het wetsvoorstel dat een rechtsvermoeden van werknemerschap invoert bij een laag uurtarief, is nog in behandeling en nog geen geldend recht. De beoogde ingangsdatum ligt in 2026, maar tot de inwerkingtreding wordt u beoordeeld op de bestaande regels. Bereid u wel voor op wat komt, maar baseer uw beslissingen op de huidige norm en niet op vooruitlopende aannames.

Bronnen

• Belastingdienst: informatie voor zzp'ers en opdrachtgevers
• Rijksoverheid: handhaving schijnzelfstandigheid

Disclaimer. Dit artikel is algemene voorlichting en geen juridisch of fiscaal advies. WetDBA Scan aanvaardt geen aansprakelijkheid voor beslissingen op basis van deze informatie. Raadpleeg bij twijfel een jurist of belastingadviseur.