Wetgeving en jurisprudentie
Gezagsverhouding bij zzp, definitie en beoordeling
Een gezagsverhouding bestaat als de opdrachtgever bevoegd is om instructies te geven over hoe, wanneer en waar het werk wordt verricht, en de werkende deze instructies daadwerkelijk moet opvolgen. Het is het eerste hoofdcriterium voor een dienstverband onder artikel 7:610 BW.
Drie soorten gezag
Materieel gezag
Materieel gezag betekent inhoudelijke aansturing: instructies over hoe het werk moet, controle op kwaliteit en correctie tijdens uitvoering. Bij specialistisch zzp-werk komt dit zelden voor; bij algemeen werk wel.
Organisatorisch gezag
Organisatorisch gezag betreft het beheersen van werktijden, locatie, planning en aanwezigheidsplicht. Dit is in moderne zzp-relaties vaak het belangrijkste signaal van gezag.
Modern werkgeversgezag
Sinds het Deliveroo-arrest erkent de Hoge Raad ook 'modern werkgeversgezag': aansturing via algoritmes, scores, beoordelingssystemen of indirecte druk via klantbeoordelingen op platforms.
Hoe toets je gezagsverhouding in de praktijk?
- Wie bepaalt de werktijden en locatie?
- Wie geeft instructies over werkwijze en kwaliteit?
- Wie controleert het werk tijdens of na uitvoering?
- Is er een vervangingsrecht zonder toestemming?
- Moet de werkende deelnemen aan interne overleggen?
- Mag de werkende opdrachten weigeren?
Wanneer is gezag onvermijdelijk?
In sommige situaties is een zekere mate van afstemming onvermijdelijk: een bouwplaats vraagt om gezamenlijke veiligheidsregels, een ziekenhuis om medische protocollen. Dat alleen vormt geen gezagsverhouding.
Het gaat erom of de instructies verder gaan dan noodzakelijk voor de aard van het werk. Algemene afspraken over veiligheid en oplevercriteria zijn acceptabel; dagelijkse aansturing en werktijdcontrole niet.